غلامعلی لطیفی هنرمند پیشکسوت کاریکاتوریست در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به سابقه طولانیاش در عرصه کاریکاتور بیان کرد: کاریکاتور، از وقتی من شروع کردم بزرگ که نشده، هیچ بلکه کوچک هم شده است. این هنر دیگر مثل گذشته در مطبوعات حضور ندارد. حالا اگر هم در بعضی روزنامهها چاپ میشود، خیلی اندک است؛ اغلب هم در صفحات فرعی مانند صفحه آخر، آن هم بهصورت تفننی. چنین چیزی دیگر کاریکاتور واقعی نیست.
وی تصریح کرد: در گذشته، کاریکاتور در مطبوعات حرف اول را میزد. بسیاری از خوانندگان روزنامهها اول سراغ صفحه کاریکاتور میرفتند اما حالا نه مخاطب سابق را داریم و نه حمایت مدیران مطبوعاتی. در نتیجه جایگاه این هنر افت کرده و تقریباً از رسانهها حذف شده است.
لطیفی در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی خود از وضعیت فعلی کاریکاتور گفت: الان از جزئیاتش چندان خبر ندارم، ولی میدانم که کاریکاتور از همان آغاز هم مظلوم بوده است. همیشه به آن به چشم یک تفنن نگاه شده، نه یک ابزار بیان اجتماعی و نقد.
مطبوعات علاقهای به چاپ کاریکاتور ندارند
وی تأکید کرد: کاریکاتور روزگاری جایگاه مهمی داشت، چون سخن مردم بود اما امروز دیگر نه روزنامهها آن را جدی میگیرند و نه کاریکاتوریستها فرصت کافی برای تجربه دارند. در واقع، مطبوعات علاقهای به چاپ کاریکاتور ندارند و کار، ارزش و اثرگذاری سابق را از دست داده است.
این هنرمند پیشکسوت درباره انتظاراتش از مردم و مسئولان گفت: هیچ انتظاری از کسی ندارم؛ نه از مردم، نه از مسئولان، نه از جامعه. باور کنید هیچ توقعی ندارم. واقعیت این است که وقتی ساختار فرهنگی ما هنر را جدی نمیگیرد، انتظار هم بیفایده است. کاریکاتور، برخلاف تصور عموم، «هنر» به معنای دقیق کلمه نیست بلکه شاخهای از روزنامهنگاری است، البته اندکی با ذوق و خلاقیت هنری همراه است. اما در اصل نوعی اظهار نظر و نقد اجتماعی است؛ نوعی زبان تند و صریح برای بیان واقعیتها.
وی سپس به مساله ترجمه مفاهیم اشاره کرد و گفت: ما در ترجمه هم دچار مشکل هستیم؛ واژه «ژورنالیسم» را به «روزنامهنگاری» ترجمه کردهایم، در حالی که این دو، یکی نیستند. روزنامهنگاری از «روزنامه» میآید، از «کاغذ» اما ژورنالیسم یک مفهوم گستردهتر است که حتی بدون روزنامه هم میتواند معنا داشته باشد. امروز روزنامه در حال حذف شدن است و مفاهیم هم ناگزیر تغییر کردهاند.
هنوز تعریفی تازه برای کاریکاتور در دنیای دیجیتال پیدا نکردهایم
لطیفی درباره مقایسه کاریکاتور سنتی و امروز، با بیان اینکه امروز کاریکاتور دیجیتال شده، گفت: کاریکاتوریستها دیگر منتظر نیستند اثرشان در نشریه چاپ شود. خودشان منتشر میکنند و مستقیم با مردم در ارتباط هستند. مخاطبان هم بیشتر شدهاند اما این گسترش، لزوماً به معنای ارتقای کیفیت نیست. هنوز ما تعریفی تازه برای کاریکاتور در دنیای دیجیتال پیدا نکردهایم.
تفاوت اصلی کاریکاتور با هنر در چیست؟
وی عنوان کرد: تا وقتی که کاریکاتور را صرفاً وابسته به روزنامه بدانیم، همین وضع ادامه دارد. کاریکاتور در عین حال که ژورنالیسم است، هنر نیست؛ چراکه هنر مصرف ندارد. هنر فقط برای لذت بردن است اما کاریکاتور عمل میکند؛ تأثیر میگذارد، گاهی کسی را بیاعتبار میکند، گاهی ذهن جامعه را بیدار. این تفاوت اصلی آن با هنر است.
لطیفی در پایان گفت: کاریکاتور زمانی در کنار روزنامه معنا داشت اما امروز باید تعریف تازهای پیدا کند. کاریکاتوریست امروز باید بیش از همیشه آگاه، جسور و صادق باشد تا بتواند تأثیر بگذارد؛ نه صرفاً سرگرمی بیافریند.
نظر شما